Thầm lặng bảo vệ cộng đồng: Tăng cường giám sát bệnh bại liệt thông qua hoạt động của Chương trình Đào tạo Dịch tễ học Thực địa Việt Nam

Cuối tháng 8 năm 2025, một trường hợp nhiễm vi-rút bại liệt có nguồn gốc từ vắc-xin được phát hiện tại Lào, ngay tỉnh biên giới tiếp giáp với tỉnh Quảng Trị. Mặc dù Việt Nam đã duy trì thành quả thanh toán bệnh bại liệt từ năm 2000, chúng ta cần lưu ý sự kiện này vì các bệnh truyền nhiễm không dừng lại ở biên giới quốc gia. Trước tình hình đó, Chương trình Đào tạo Dịch tễ học Thực địa Việt Nam (FETP), với sự hỗ trợ của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC Hoa Kỳ), phối hợp với các Viện Vệ sinh Dịch tễ và Pasteur tăng cường giám sát chủ động liệt mềm cấp tại 17 tỉnh, thành phố trên cả nước. Hoạt động này được triển khai từ tháng 2 và dự kiến tiếp tục đến hết tháng 9 năm 2026.

Hoạt động này không chỉ củng cố năng lực phát hiện sớm vi-rút bại liệt của Việt Nam mà còn tạo cơ hội đào tạo thực địa cho các học viên trung hạn khóa 6 của chương trình FETP và các cựu học viên FETP. Tại thực địa, các học viên và cựu học viên FETP sát cánh cùng cán bộ kiểm soát bệnh tật tại các trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh và bác sĩ điều trị tại 67 bệnh viện. Các nhóm rà soát một cách có hệ thống hàng trăm hồ sơ bệnh án của bệnh nhân dưới 15 tuổi nhằm phát hiện các trường hợp liệt mềm cấp – dấu hiệu cảnh báo quan trọng được sử dụng trên toàn thế giới để phát hiện các trường hợp nghi mắc bệnh bại liệt. Quá trình rà soát kỹ lưỡng này đã phát hiện những trường hợp liệt mềm cấp chưa được ghi nhận qua các hoạt động giám sát thường quy. Mục tiêu của hoạt động này rất đơn giản nhưng vô cùng quan trọng: bảo đảm không bỏ sót bất kỳ trẻ nào có triệu chứng nghi nghờ bệnh bại liệt.

Thông qua hoạt động hướng dẫn trực tiếp tại thực địa, Chương trình FETP giúp nâng cao hiểu biết của cán bộ kiểm soát bệnh tật và bác sĩ điều trị về mục đích và tầm quan trọng của giám sát liệt mềm cấp. Chương trình FETP cũng cập nhật thông tin về nguy cơ lây truyền vi-rút bại liệt đang gia tăng trong nước và trong khu vực, đồng thời nhấn mạnh vai trò thiết yếu của cán bộ kiểm soát bệnh tật và bác sĩ điều trị trong việc bảo vệ cộng đồng. Những trao đổi này tiếp tục góp phần cải thiện sự phối hợp và giúp các cơ sở y tế nhận biết, báo cáo các trường hợp liệt mềm cấp một cách kịp thời và nhất quán.

Hoạt động thực địa này không được triển khai để ứng phó với một ổ dịch bại liệt đã được xác nhận tại Việt Nam. Thay vào đó, hoạt động thực địa này được thiết kế nhằm bảo đảm rằng nếu vi-rút bại liệt xâm nhập vào Việt Nam, những dấu hiệu cảnh báo sớm nhất sẽ được phát hiện nhanh chóng, qua đó cho phép triển khai các biện pháp đáp ứng y tế công cộng kịp thời trước khi vi-rút có cơ hội lây lan. Phương pháp và công cụ được các nhóm sử dụng cũng như kinh nghiệm và bài học rút ra từ  hoạt động giám sát tích cực liệt mềm cấp tại 17 tỉnh, thành phố của Chương trình FETP đã cung cấp một mô hình thực tiễn để định hướng triển khai các hoạt động giám sát tương tự tại các tỉnh, thành phố khác trên cả nước.

Công việc dịch tễ học thực địa thường diễn ra thầm lặng. Tuy nhiên, mỗi hồ sơ bệnh án được rà soát, mỗi trường hợp bệnh bị bỏ sót được phát hiện, mỗi bác sĩ điều trị được huy động tham gia và mỗi cán bộ y tế công cộng được đào tạo đều góp phần củng cố hệ thống giám sát. Đó chính là sức mạnh thầm lặng của dịch tễ học thực địa – những công việc bền bỉ phía sau hậu trường mỗi ngày, góp phần giúp Việt Nam duy trì thành quả thanh toán bệnh bại liệt của quốc gia và bảo vệ an toàn cho cộng đồng.

Ảnh 1: Các cán bộ của Viện Pasteur Nha Trang thảo luật với Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Trị để triển khai hoạt động tại địa phương, Quảng Trị, tháng 6/2026

Ảnh 2: TS Nguyễn Thị Thu Hương, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, hướng dẫn các cựu học viên FETP, cán bộ kiểm soát bệnh tật tại trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Lào Cai và bác sĩ điều trị rà soát bệnh án để xác định các ca liệt mềm cấp tại  Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai, tháng 7/2026.

Ảnh 3: BS CK1. Nguyễn Duy Hùng, học viên FETP trung hạn khóa 6, rà soát bệnh án để xác định các ca liệt mềm cấp tại khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 1, tháng 2/2026.

Ảnh 4: Các cựu học viên FETP và cán bộ kiểm soát bệnh tật rà soát bệnh án để xác định các ca liệt mềm cấp tại bệnh viện đa khoa Vùng Tây Nguyên, tỉnh Đắk Lắk, tháng 6/2026.

 9 Lượt xem